आज विश्व फुटबलको नजर फिफा विश्वकप २०२६ को फाइनलमा केन्द्रित छ। एकातिर युरोपेली फुटबलको आधुनिक शक्ति स्पेन छ भने अर्कोतर्फ फुटबलप्रति अद्भुत जुनून र गौरव बोकेको अर्जेन्टिना। उपाधिका लागि हुने यो ऐतिहासिक भिडन्तले अर्जेन्टिनाका समर्थकलाई एउटा नाम अझ बढी सम्झाइरहेको छ—डिएगो आर्मान्डो म्याराडोना।
म्याराडोना आज मैदानमा छैनन्। उनी संसारबाट बिदा भइसकेका छन्। तर अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोली जब विश्वकपको फाइनल खेल्न मैदानमा उत्रिन्छ, उनको आत्मा, उनको विरासत र उनको प्रेरणा हरेक अर्जेन्टिनी समर्थकको मनमा जीवित हुन्छ। आजको फाइनल केवल एउटा खेल होइन, अर्जेन्टिनी फुटबलको गौरवशाली इतिहासलाई सम्झिने अवसर पनि हो।
सन् १९६० अक्टोबर ३० मा अर्जेन्टिनाको ब्युनस आयर्सस्थित भिल्ला फियोरिटोको गरिब बस्तीमा जन्मिएका म्याराडोनाले अभावबीच आफ्नो बाल्यकाल बिताए। फुटबल नै उनको सपना थियो र त्यही सपनाले उनलाई विश्वकै महान खेलाडीमध्ये एक बनायो। सानै उमेरदेखि बलमाथिको असाधारण नियन्त्रण, अद्भुत ड्रिब्लिङ र खेल पढ्ने क्षमताले उनलाई अरूभन्दा फरक बनायो।
केवल १६ वर्षको उमेरमा उनले अर्जेन्टिनाको शीर्ष डिभिजनमा व्यावसायिक फुटबल सुरु गरे। त्यसपछि अर्जेन्टिनोस जुनियर्स, बोका जुनियर्स, बार्सिलोना र विशेषगरी इटालीको नापोलीबाट उनले देखाएको प्रदर्शन आज पनि फुटबल इतिहासका स्वर्णिम अध्याय मानिन्छ। नापोलीलाई पहिलो पटक इटालियन लिग उपाधि दिलाएर उनले एउटा क्लब मात्र होइन, एउटा शहरको पहिचान नै परिवर्तन गरिदिए।
तर म्याराडोनालाई अमर बनाएको उपलब्धि सन् १९८६ को मेक्सिको विश्वकप हो। त्यो विश्वकपमा उनले अर्जेन्टिनालाई दोस्रो पटक विश्व च्याम्पियन बनाए। प्रतियोगिताभर उनले गरेको प्रदर्शन आजसम्म पनि विश्वकप इतिहासकै उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रदर्शनमध्ये एक मानिन्छ।
इङ्ग्ल्यान्डविरुद्धको क्वार्टरफाइनल खेलमा म्याराडोनाले दुई गोल गरे, जुन फुटबल इतिहासका सबैभन्दा चर्चित गोल बने। पहिलो गोल "ह्यान्ड अफ गड" भनेर चिनियो भने दोस्रो गोलमा उनले आफ्नै हाफबाट बल लिएर पाँच जना खेलाडीलाई छलाउँदै गरेको गोललाई फिफाले "शताब्दीको उत्कृष्ट गोल" को मान्यता दिएको छ। ती दुई गोलले केवल खेल जिताएनन्, म्याराडोनालाई विश्व फुटबलको अमर नायक बनाए।
त्यसपछि अर्जेन्टिना जहाँ-जहाँ विश्वकप खेल्न पुग्यो, त्यहाँ म्याराडोनाको नाम सधैं प्रतिध्वनित भयो। उनी प्रशिक्षक बने, समर्थक बने र अन्तिम समयसम्म अर्जेन्टिनाको सबैभन्दा ठूलो शुभेच्छुक बने। सन् २०२० मा उनको निधन हुँदा केवल अर्जेन्टिना मात्र होइन, सम्पूर्ण फुटबल जगत शोकमा डुबेको थियो।
आजको फाइनलमा अर्जेन्टिनाका खेलाडीहरू नयाँ पुस्ताका हुन्। तर उनीहरूले बोकेको जर्सीमा म्याराडोनाको इतिहास पनि जोडिएको छ। अर्जेन्टिनाको नीलो र सेतो रंग केवल एउटा राष्ट्रिय पोशाक होइन; यो गौरव, संघर्ष र महान खेलाडीहरूको विरासतको प्रतीक हो।
लियोनेल मेस्सीले आफ्नो करियरभर म्याराडोनासँग तुलना सहनुपर्यो। धेरै वर्षसम्म समर्थकहरूले प्रश्न गरे—के मेस्सी म्याराडोनाजत्तिकै महान हुन्? तर समयसँगै मेस्सीले आफ्नै इतिहास लेखे। विश्वकप जित्दै उनले अर्जेन्टिनाको अर्को स्वर्णिम अध्याय निर्माण गरे। आजको फाइनलले फेरि एकपटक म्याराडोनाको युग र मेस्सीको युगलाई एउटै भावनामा जोडिदिएको छ।
अर्कोतर्फ स्पेन आधुनिक फुटबलको अनुशासन, प्राविधिक क्षमता र सामूहिक खेलको उत्कृष्ट उदाहरण बनेर फाइनलमा पुगेको छ। स्पेनको बल नियन्त्रणमा आधारित शैली र अर्जेन्टिनाको सिर्जनात्मक तथा भावनात्मक फुटबलबीचको प्रतिस्पर्धाले आजको खेललाई अझ विशेष बनाएको छ। फुटबल विश्लेषकहरूका अनुसार यो केवल दुई टोलीबीचको खेल होइन, दुई फरक फुटबल दर्शनबीचको प्रतिस्पर्धा पनि हो।
आज न्यू जर्सीको रंगशालामा हजारौँ समर्थक उपस्थित हुनेछन् भने विश्वभर अर्बौँ मानिसले प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत खेल हेर्नेछन्। अर्जेन्टिनाका समर्थकहरूले फेरि म्याराडोनाको तस्वीर, उनको नम्बर १० जर्सी र उनका प्रसिद्ध नारासहित टोलीलाई समर्थन गर्नेछन्। यो दृश्य विश्वकपमा नयाँ होइन, तर प्रत्येक पटक भावनात्मक हुन्छ।
म्याराडोनाले एकपटक भनेका थिए, "फुटबलले मलाई सबै कुरा दिएको छ।" आज पनि अर्जेन्टिनाका लाखौँ बालबालिका उनीबाट प्रेरणा लिएर फुटबल खेल्न सुरु गर्छन्। गरिबी, कठिनाइ र चुनौतीका बीचबाट पनि विश्वकै उत्कृष्ट बन्न सकिन्छ भन्ने सन्देश उनको जीवनले दिएको छ।
आजको फाइनलपछि ट्रफी जसले जिते पनि डिएगो म्याराडोनाको नाम फेरि एकपटक विश्व फुटबलमा गुञ्जिने निश्चित छ। अर्जेन्टिनाले जिते समर्थकहरूले त्यो विजय उनलाई समर्पित गर्नेछन्। स्पेनले जिते पनि म्याराडोनाको विरासतमा कुनै कमी आउने छैन, किनकि महान खेलाडीहरूको मूल्य केवल उपाधिले होइन, उनीहरूले खेलमा छोडेको प्रभावले मापन गरिन्छ।
फुटबलका इतिहासमा पेले, क्रुइफ, बेकेनबाउर, मेस्सी र अन्य धेरै महान खेलाडी छन्। तर डिएगो म्याराडोनाको कथा अलग छ। उनी केवल असाधारण खेलाडी थिएनन्; उनी लाखौँ समर्थकका लागि आशा, विद्रोह, प्रतिभा र राष्ट्रिय गर्वका प्रतीक थिए।
आज स्पेन र अर्जेन्टिना विश्व च्याम्पियन बन्न मैदानमा उत्रँदा, इतिहासका पानाबाट एउटा परिचित मुस्कान फेरि देखिन्छ—नम्बर १० जर्सी लगाएका डिएगो म्याराडोनाको। उनी शारीरिक रूपमा मैदानमा नहुन सक्छन्, तर प्रत्येक अर्जेन्टिनी समर्थकको हृदयमा उनी अझै कप्तानकै रूपमा जीवित छन्। त्यसैले आजको विश्वकप फाइनल केवल वर्तमानको लडाइँ होइन; यो म्याराडोनाले सुरु गरेको अर्जेन्टिनी फुटबलको गौरवशाली यात्राको अर्को ऐतिहासिक अध्याय पनि हो।
