काठमाडौं। नेपाल कृषि प्रधान देश हो र यहाँको कृषि प्रणालीमा धान खेतीको विशेष महत्व रहेको छ। धान नेपालीको प्रमुख खाद्यान्न बाली मात्र नभई अर्थतन्त्र, संस्कृति र ग्रामीण जीवनसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको छ। कुल कृषि उत्पादनमा धानको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ भने लाखौं किसानको मुख्य आयस्रोत पनि यही खेती हो।
नेपालमा तराई, भित्री मधेश, पहाडका उपत्यका तथा केही हिमाली क्षेत्रमा समेत धान खेती गरिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा उन्नत जातका बीउ, आधुनिक कृषि प्रविधि, सिँचाइ सुविधा र कृषि यान्त्रिकीकरणको विस्तारसँगै धान उत्पादनमा सकारात्मक सुधार देखिएको छ। सरकारले उन्नत बीउ वितरण, मल तथा कृषि उपकरणमा अनुदान, किसानलाई प्राविधिक तालिम र सिँचाइ पूर्वाधार विस्तारजस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ।
यद्यपि, जलवायु परिवर्तन, अनियमित वर्षा, मलको अभाव, कृषि श्रमिकको कमी, खेतीयोग्य जमिनको खण्डीकरण तथा कीरा–रोगको प्रकोपजस्ता चुनौती अझै कायम छन्। समयमै मल र बीउ उपलब्ध नहुँदा तथा सिँचाइको अभावका कारण धेरै किसानले अपेक्षित उत्पादन लिन सकेका छैनन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार उच्च उत्पादन दिने धानका जातको प्रयोग, वैज्ञानिक खेती प्रणाली, आधुनिक मेसिनको प्रयोग, भण्डारण र बजार व्यवस्थापनमा सुधार गर्न सके धान उत्पादन अझ उल्लेखनीय रूपमा बढाउन सकिन्छ। साथै, कृषि बीमा, सहज ऋण र किसानमैत्री नीतिले धान खेतीलाई थप व्यावसायिक बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
धान उत्पादन वृद्धि खाद्य सुरक्षासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको विषय भएकाले यस क्षेत्रमा सरकारी, निजी क्षेत्र र किसानबीचको सहकार्य अझ प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ। आधुनिक प्रविधि र दिगो कृषि अभ्यासलाई प्राथमिकता दिन सके नेपालले धान उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुँदै आयात घटाउन र कृषि क्षेत्रको समग्र विकासमा महत्वपूर्ण फड्को मार्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
-1782232320.jpg)
