काठमाडौं । गत अगस्ट २६ मा भोटेकोशी–त्रिशूली नदी प्रणालीमा आएको आकस्मिक बाढीले नेपालको कृषि क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। राष्ट्रिय योजना आयोग र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले तयार गरेको द्रुत क्षति तथा आवश्यकता मूल्यांकन (RDNA) अनुसार बाढीबाट कृषि बालीमा मात्रै करिब १ अर्ब ९ करोड रुपैयाँको क्षति भएको छ।
बाढीबाट विशेषगरी धान, तरकारी तथा अन्य कृषि उत्पादन प्रभावित भएका छन्। प्रारम्भिक मूल्यांकनअनुसार करिब १ हजार ६६९ हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाइएको धानबालीमा क्षति पुगेको छ। यसबाट करिब ५ हजार ८४३ टन धान उत्पादनमा क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।
हजारौँ किसान प्रत्यक्ष प्रभावित
बाढीले खेतमा पाक्न लागेको तथा बढिरहेको बाली बगाउनुका साथै कतिपय स्थानमा खेतीयोग्य जमिनमै क्षति पुर्याएको छ। यसले किसानको यस वर्षको आम्दानीमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
विशेषगरी नुवाकोट, रसुवा र धादिङलगायत भोटेकोशी–त्रिशूली नदी प्रणाली प्रभावित क्षेत्रका किसानले बाली, खेत तथा कृषि संरचनामा क्षति व्यहोरेका छन्। केही क्षेत्रमा खेतीयोग्य जमिनसमेत बगाउँदा आगामी सिजनको खेतीमा समेत चुनौती देखिएको छ।
तरकारी उत्पादनमा पनि ठूलो असर
बाढीबाट तरकारी खेतीसमेत प्रभावित भएको छ। मूल्यांकनअनुसार करिब १३७ हेक्टर तरकारी खेती प्रभावित हुँदा करिब १ हजार ८४३ टन तरकारी उत्पादनमा क्षति पुगेको छ।
तरकारी तथा खाद्यान्न उत्पादनमा आएको क्षतिले स्थानीय बजारको आपूर्ति व्यवस्थामा समेत प्रभाव पार्न सक्ने देखिएको छ। उत्पादन घटेमा आगामी महिनामा केही कृषि उपजको आपूर्ति कम हुन सक्ने र बाहिरी क्षेत्रबाट आयात बढ्न सक्ने जोखिम रहन्छ।
पशुपालनमा पनि अर्बौँको क्षति
बाढीको असर बालीमा मात्र सीमित रहेन। पशुपन्छी क्षेत्रमा पनि ठूलो क्षति भएको छ। उपलब्ध मूल्यांकनअनुसार २ लाख ५२ हजार ४४५ पशुपन्छी प्रभावित भएका छन् भने पशुपन्छी क्षेत्रमा मात्रै करिब १ अर्ब ११ करोड रुपैयाँको आर्थिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।
यसमा भैंसी, बाख्रा, च्याङ्ग्रा, गाई–गोरु तथा कुखुरालगायतका पशुपन्छी प्रभावित भएका छन्। पशुधन गुमाउँदा किसानको तत्कालीन आम्दानी मात्र होइन, भविष्यको उत्पादन क्षमतामा समेत असर पर्ने देखिन्छ।
खाद्यान्न उत्पादनमा दबाब बढ्ने जोखिम
बाढीबाट धान तथा अन्य खाद्यान्न बालीमा भएको क्षतिले आगामी समयको खाद्यान्न आपूर्तिमा दबाब बढाउन सक्ने चिन्ता देखिएको छ। यस वर्ष देशभर धान रोपाइँ करिब ९८.४८ प्रतिशत सम्पन्न भएको कृषि विभागको तथ्यांक थियो र समयमै रोपाइँ भएकाले उत्पादन बढ्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर बाढीबाट भएको क्षतिले उक्त अपेक्षामा असर पार्न सक्ने देखिएको छ।
नेपालले अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ठूलो रकमको धान तथा चामल आयात गरेको अवस्थामा स्वदेशी उत्पादनमा थप क्षति हुँदा खाद्यान्न आयातमा निर्भरता बढ्न सक्ने जोखिम पनि छ।
किसानलाई राहत र पुनर्स्थापनाको आवश्यकता
कृषि क्षेत्रको क्षतिपछि प्रभावित किसानलाई तत्काल राहत, कृषि सामग्री, बीउबिजन तथा आवश्यक प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनु चुनौती बनेको छ। खेतीयोग्य जमिनमा क्षति पुगेका किसानका लागि खेत पुनर्स्थापना र आगामी सिजनमा उत्पादन सुरु गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछ।
बाढीबाट कृषि क्षेत्रमा भएको १ अर्ब ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको क्षतिले प्राकृतिक विपद्को प्रत्यक्ष असर किसानको आम्दानीदेखि देशको खाद्य आपूर्तिसम्म पुग्न सक्ने देखाएको छ। अब प्रभावित किसानको पुनर्स्थापना, कृषि उत्पादनको निरन्तरता र खाद्य आपूर्ति सुरक्षित राख्न सम्बन्धित निकायबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक देखिएको छ।
