काठमाडौं । नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थामा लगानी गर्न सकिने रकम ठूलो मात्रामा जम्मा भए पनि निजी क्षेत्रबाट कर्जाको माग अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेको छैन। पछिल्लो विवरणअनुसार बैंकिङ प्रणालीमा करिब १५ खर्ब रुपैयाँ बराबरको लगानीयोग्य रकम रहेको देखिएको छ।
बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप बढ्दै गए पनि त्यसअनुसार कर्जा प्रवाह विस्तार हुन नसक्दा अतिरिक्त तरलता बढेको हो। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गर्ने वित्तीय तथा मौद्रिक तथ्यांकमा पनि बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलताको अवस्था देखिँदै आएको छ।
निक्षेप बढ्यो, कर्जा विस्तार सुस्त
पछिल्लो समय बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप बढिरहेको छ। रेमिट्यान्स आप्रवाहमा भएको वृद्धि तथा बैंकिङ प्रणालीमा रकम जम्मा हुने क्रमले निक्षेप विस्तारमा सहयोग गरेको देखिन्छ। तर उद्योग, व्यापार तथा व्यवसाय क्षेत्रमा नयाँ लगानीको गति अपेक्षाकृत कमजोर हुँदा कर्जाको मागमा त्यसअनुसार वृद्धि हुन सकेको छैन।
यसअघि नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित विवरणमा जुलाई १० सम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग करिब रु. १.५६ ट्रिलियन अतिरिक्त लगानीयोग्य रकम रहेको उल्लेख गरिएको थियो। सो समयमा बैंकिङ प्रणालीको कुल निक्षेप करिब रु. ८.२६ ट्रिलियन र कर्जा–निक्षेप अनुपात ७१.२९ प्रतिशत रहेको थियो।
ब्याजदर घट्दा पनि ऋणको माग कमजोर
बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त रकम भएपछि कर्जाको ब्याजदरसमेत घट्ने दबाब परेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार २०२६ को मध्य मार्चसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको भारित औसत कर्जा ब्याजदर ६.९० प्रतिशतसम्म झरेको थियो, जुन पछिल्लो समयको न्यून स्तरमध्ये एक हो। तर ब्याजदर घट्दा पनि कर्जा मागमा अपेक्षित सुधार देखिएको छैन।
यसले नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा अहिलेको समस्या केवल कर्जाको ब्याजदर उच्च हुनु मात्र नभएको देखाउँछ। बजारमा लगानीको वातावरण, व्यवसाय विस्तारको सम्भावना, उपभोक्ता माग र समग्र आर्थिक गतिविधिले पनि कर्जा मागलाई प्रभावित गरिरहेको देखिन्छ।
बैंकका लागि चुनौती
अत्यधिक तरलता बैंकका लागि एकातर्फ अवसर भए पनि अर्कोतर्फ चुनौतीसमेत हो। बैंकमा रकम उपलब्ध हुँदा त्यसलाई कर्जाका रूपमा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्न नसके आम्दानीमा दबाब पर्न सक्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि वित्तीय प्रणालीमा तरलता व्यवस्थापन गर्दै आएको छ। केन्द्रीय बैंकको आधिकारिक वेबसाइटमा मौद्रिक सञ्चालन तथा तरलता व्यवस्थापनसम्बन्धी नियमित तथ्यांक र विवरण प्रकाशित हुँदै आएका छन्।
अर्थतन्त्रमा लगानी र व्यवसायिक गतिविधि बढेमा बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अतिरिक्त रकम कर्जाका रूपमा परिचालन हुने सम्भावना हुन्छ। त्यसका लागि निजी क्षेत्रको लगानी बढाउने वातावरण, व्यवसायिक विश्वास र आर्थिक गतिविधिमा सुधार आवश्यक देखिन्छ।
उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी आवश्यक
बैंकिङ प्रणालीमा ठूलो रकम उपलब्ध हुनु आफैंमा खराब अवस्था होइन। तर त्यो रकम उत्पादन, उद्योग, व्यापार, पूर्वाधार र रोजगारी सिर्जना हुने क्षेत्रमा परिचालन हुन सकेमा मात्र अर्थतन्त्रमा यसको सकारात्मक प्रभाव देखिन्छ।
अहिले बैंकसँग पर्याप्त रकम भए पनि ऋण लिन चाहने व्यवसायी तथा लगानीकर्ताको संख्या अपेक्षित रूपमा नबढ्नु चुनौती बनेको छ। त्यसैले आगामी दिनमा वित्तीय स्रोतलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लैजाने वातावरण निर्माण गर्नु सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, बैंक तथा वित्तीय संस्था र निजी क्षेत्र सबैका लागि महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंक तथा उपलब्ध सार्वजनिक आर्थिक विवरणहरू।
-1787024774.jpg)
