नयाँदिल्ली । नेपालका अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र भारतका अर्थ तथा कर्पोरेट मामिला मन्त्री निर्मला सीतारमणबीच नेपाल–भारत आर्थिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने विषयमा उच्चस्तरीय छलफल भएको छ। भारत भ्रमणमा रहेका अर्थमन्त्री वाग्लेले बिहीबार नयाँदिल्लीस्थित भारतीय अर्थ मन्त्रालयमा मन्त्री सीतारमणसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेका हुन्।
भेटवार्तामा नेपालमा हालै आएको विनाशकारी बाढीबाट भएको क्षति, त्यसपछिको पुनर्निर्माण तथा पुनःस्थापना, व्यापार, लगानी, ऊर्जा र दुई देशबीचको कनेक्टिभिटीका विषयमा विस्तृत छलफल भएको नेपाली दूतावास र भारतीय पक्षका विवरणमा उल्लेख छ।
बाढीपछिको पुनर्निर्माणमा भारतको सहयोगबारे छलफल
हालैको बाढीबाट नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेपछि पुनर्निर्माण सरकारको प्रमुख प्राथमिकतामा परेको छ।
भेटवार्ताका क्रममा अर्थमन्त्री वाग्लेले बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रमा पुनर्निर्माण तथा पुनःस्थापनाका लागि भारतको सहयोगको अपेक्षा व्यक्त गरेको बताइएको छ। भारतीय अर्थमन्त्री सीतारमणले नेपाललाई पुनर्निर्माणको चरणमा सम्भव सहयोग निरन्तर उपलब्ध गराउने आश्वासन दिएको भारतीय पक्षले जनाएको छ।
नेपाल सरकारले विपद्पछिको क्षतिको वास्तविक आकार र पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक स्रोत निर्धारण गर्न Post-Disaster Needs Assessment (PDNA) प्रक्रिया अघि बढाएको छ। अन्तिम मूल्यांकनपछि पुनर्निर्माणका प्राथमिकता र आवश्यक लगानी अझ स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।
व्यापार र लगानी बढाउने विषयमा जोड
नेपाल र भारतबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई थप विस्तार गर्ने विषय पनि वार्ताको महत्वपूर्ण एजेन्डा बनेको थियो। दुवै पक्षले द्विपक्षीय व्यापार तथा आर्थिक साझेदारीलाई थप बलियो बनाउने सम्भावनाबारे छलफल गरेका छन्।
नेपालले भारतीय लगानीलाई थप आकर्षित गर्ने, व्यापारिक वातावरण सुधार गर्ने तथा दुई देशका निजी क्षेत्रबीच सहकार्य बढाउने विषयलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। अर्थमन्त्री वाग्लेको भारत भ्रमणका क्रममा भारतीय व्यवसायी तथा उद्योगीहरूसँग समेत छलफल गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।
नेपालले विशेषगरी पूर्वाधार, पर्यटन, ऊर्जा तथा अन्य उत्पादनमूलक क्षेत्रमा भारतीय लगानी विस्तारको सम्भावनालाई महत्वपूर्ण मानेको छ। वाग्लेले भारतीय व्यवसायीसमक्ष नेपालमा लगानीका अवसरबारे जानकारी गराउने कार्यक्रमसमेत तय भएको छ।
ऊर्जा सहकार्य पनि प्राथमिकतामा
नेपाल–भारत आर्थिक सम्बन्धमा ऊर्जा क्षेत्र महत्वपूर्ण विषयका रूपमा रहँदै आएको छ। पछिल्लो बाढीबाट नेपालका जलविद्युत् पूर्वाधारमा क्षति पुगेपछि ऊर्जा क्षेत्रमा थप सहकार्यको आवश्यकता देखिएको छ।
यसैबीच भारतले बाढीका कारण नेपालमा देखिएको विद्युत् अभावलाई सम्बोधन गर्न दैनिक ६५४ मेगावाटसम्म विद्युत् १८ घण्टासम्म निर्यात गर्न अनुमति दिएको छ। यो व्यवस्था सन् २०२६ को डिसेम्बर ३१ सम्म रहनेछ।
ऊर्जा व्यापार, विद्युत् प्रसारण पूर्वाधार र दीर्घकालीन ऊर्जा सहकार्यले आगामी दिनमा दुई देशको आर्थिक सम्बन्धमा थप महत्व पाउने अपेक्षा गरिएको छ।
कनेक्टिभिटी विस्तारमा पनि छलफल
नेपाल–भारतबीच व्यापार तथा लगानी विस्तारका लागि सडक, रेल, सीमा पूर्वाधार र अन्य सम्पर्क सञ्जालको विकासलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ।
भेटवार्तामा कनेक्टिभिटी सुधार गरेर व्यापार, लगानी तथा जनस्तरको आवागमनलाई थप सहज बनाउने विषयमा समेत छलफल भएको थियो। भारतीय अर्थ मन्त्रालयका अनुसार दुई देशबीचको सम्पर्क सञ्जाल विस्तारले व्यापार र लगानीसँगै जनस्तरको सम्बन्धलाई समेत थप बलियो बनाउन सहयोग गर्नेछ।
वाग्लेको तीनदिने भारत भ्रमण
अर्थमन्त्री वाग्ले बिहीबार भारत पुगेका हुन्। उनको भ्रमणमा अर्थमन्त्री सीतारमणसँगको भेटबाहेक भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरलगायत उच्च अधिकारी तथा भारतीय व्यवसायीहरूसँग भेटघाट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।
वाग्लेले भारतीय उद्योग परिसंघ (CII) द्वारा आयोजना हुने कार्यक्रममा भारतीय उद्योगी तथा व्यवसायीलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रमसमेत छ। त्यहाँ नेपालमा लगानीका अवसर, आर्थिक सुधार र दुई देशबीचको व्यापारिक सहकार्यका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैगरी दिल्ली स्कुल अफ इकोनोमिक्समा विकास अर्थशास्त्रसम्बन्धी कार्यक्रममा पनि वाग्ले सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ।
दीर्घकालीन आर्थिक साझेदारीलाई थप विस्तार गर्ने लक्ष्य
नेपाल र भारतबीच लामो समयदेखि व्यापार, ऊर्जा, पूर्वाधार, पर्यटन तथा जनस्तरको सम्बन्धमा सहकार्य हुँदै आएको छ। पछिल्लो बाढीबाट नेपालमा ठूलो क्षति भएपछि पुनर्निर्माणको आवश्यकता थपिएको अवस्थामा भारतसँगको आर्थिक तथा विकास सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउने विषयले महत्व पाएको छ।
दुवै देशका अधिकारीहरूले व्यापार, लगानी, ऊर्जा र कनेक्टिभिटीका क्षेत्रमा सहकार्यलाई थप विस्तार गर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। हालको छलफलले तत्कालीन पुनर्निर्माणसँगै दीर्घकालीन आर्थिक साझेदारीका विषयलाई समेत समेटेको नेपाली दूतावासले जनाएको छ।
नेपालका लागि अहिलेको प्राथमिकता बाढीबाट क्षतिग्रस्त पूर्वाधारको पुनर्निर्माण, आर्थिक गतिविधिलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउने तथा लगानी र व्यापारको वातावरणलाई थप सुदृढ बनाउने रहेको छ। भारतसँगको उच्चस्तरीय आर्थिक संवादलाई यही व्यापक पुनर्निर्माण र आर्थिक सहकार्यको सन्दर्भमा अघि बढाइएको देखिन्छ।
