काठमाडौं। नेपालको उच्च शिक्षाको मेरुदण्ड मानिने त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) ले आफ्नो ६७औँ वार्षिक दिवस विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाएको छ। २०१६ साल असार १४ गते स्थापना भएको विश्वविद्यालयले छ दशकभन्दा लामो यात्रामा लाखौँ दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्दै शिक्षा, अनुसन्धान, विज्ञान, प्रविधि, स्वास्थ्य, व्यवस्थापन, कृषि, इन्जिनियरिङ, कानून, मानविकी तथा सामाजिक विकासमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याएको छ।
वार्षिक दिवसका अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा विश्वविद्यालयका पदाधिकारी, प्राध्यापक, कर्मचारी, विद्यार्थी, पूर्वविद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता तथा विभिन्न क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको थियो। कार्यक्रममा विश्वविद्यालयको ऐतिहासिक यात्रा, उपलब्धि, चुनौती र भविष्यको रणनीतिबारे समीक्षा गरिएको थियो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपालकै सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक विश्वविद्यालय हो। यसअन्तर्गत देशभर रहेका आंगिक र सम्बन्धनप्राप्त क्याम्पसमार्फत लाखौँ विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। स्नातकदेखि विद्यावारिधिसम्मका शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको विश्वविद्यालयले विगत ६७ वर्षमा राष्ट्रका लागि आवश्यक जनशक्ति उत्पादनमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेको छ।
नेपालका अधिकांश प्रधानमन्त्री, मन्त्री, सांसद, न्यायाधीश, प्रशासक, चिकित्सक, इन्जिनियर, शिक्षक, पत्रकार, वैज्ञानिक, अनुसन्धानकर्ता, उद्यमी, बैंकर तथा विभिन्न क्षेत्रका नेतृत्वदायी व्यक्तित्वहरू त्रिभुवन विश्वविद्यालयकै उत्पादन हुन्। यही कारण विश्वविद्यालयलाई नेपालको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरणको प्रमुख शैक्षिक आधारका रूपमा लिइन्छ।
कार्यक्रमका वक्ताहरूले बदलिँदो विश्व परिवेशसँगै विश्वविद्यालयले आफ्नो शैक्षिक प्रणालीलाई अझ अनुसन्धानमुखी, नवप्रवर्तनमैत्री तथा प्रविधिअनुकूल बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए। कृत्रिम बौद्धिकता (Artificial Intelligence), डिजिटल शिक्षा, डेटा विज्ञान, हरित प्रविधि, जलवायु परिवर्तन, दिगो विकास, उद्यमशीलता तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई आगामी शैक्षिक प्राथमिकताका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरिएको थियो।
पछिल्ला वर्षहरूमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयले शैक्षिक क्यालेन्डर सुधार, पाठ्यक्रम परिमार्जन, डिजिटल सेवा विस्तार, अनलाइन आवेदन प्रणाली, परीक्षा व्यवस्थापन सुधार तथा अनुसन्धान प्रवर्द्धनका क्षेत्रमा केही महत्वपूर्ण पहल गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालयहरूसँग शैक्षिक तथा अनुसन्धान सहकार्य विस्तार गर्ने प्रयास पनि जारी रहेको विश्वविद्यालयले जनाएको छ।
यद्यपि विश्वविद्यालय अझै पनि विभिन्न संरचनागत तथा व्यवस्थापकीय चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। समयमै परीक्षा सञ्चालन र नतिजा प्रकाशन, अनुसन्धानमा पर्याप्त लगानी, प्रयोगशालाको आधुनिकीकरण, पुस्तकालय स्रोत विस्तार, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अनुसन्धान संस्कृति विकास, प्रशासनिक सुधार तथा विश्वविद्यालयको संस्थागत स्वायत्तता अझै पनि सुधार गर्नुपर्ने प्रमुख क्षेत्रका रूपमा रहेका छन्।
शिक्षा विज्ञहरूका अनुसार आजको विश्व प्रतिस्पर्धामा विश्वविद्यालयको मूल्यांकन केवल विद्यार्थी संख्याले होइन, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन, पेटेन्ट, अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाशन, उद्योगसँगको सहकार्य र विश्व विश्वविद्यालय वरीयतामा आधारित हुन थालेको छ। त्यसैले त्रिभुवन विश्वविद्यालयले अब शिक्षणसँगै अनुसन्धान र नवप्रवर्तनलाई समान प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।
नेपालबाट ठूलो संख्यामा विद्यार्थी विदेशिने क्रम बढिरहेका बेला देशभित्रकै विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर, अनुसन्धान क्षमता तथा अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयता अभिवृद्धि गर्नु आजको प्रमुख चुनौती बनेको छ। गुणस्तरीय शिक्षा, रोजगारमुखी पाठ्यक्रम, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्राध्यापक तथा अनुसन्धान वातावरण विकास गर्न सके विदेशी विश्वविद्यालयसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सकिने शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरूको भनाइ छ।
वार्षिक दिवसका अवसरमा उत्कृष्ट प्राध्यापक, कर्मचारी, अनुसन्धानकर्ता तथा शैक्षिक उपलब्धि हासिल गर्ने व्यक्तिहरूलाई सम्मान समेत गरिएको थियो। विश्वविद्यालयको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएका पूर्व पदाधिकारी तथा शिक्षाविद्हरूको योगदानको पनि स्मरण गरिएको थियो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयले स्थापना कालदेखि नै ज्ञान, अनुसन्धान र समाजसेवालाई आफ्नो मूल उद्देश्यका रूपमा अघि बढाउँदै आएको छ। अहिले डिजिटल रूपान्तरण, विश्वव्यापीकरण र ज्ञानमा आधारित अर्थतन्त्रको युगमा विश्वविद्यालयले आफ्नो शैक्षिक संरचना, अनुसन्धान नीति तथा व्यवस्थापन प्रणालीलाई समयानुकूल रूपान्तरण गर्नुपर्ने आवश्यकता झन् बढेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालको उच्च शिक्षाको भविष्य धेरै हदसम्म त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सफलतासँग जोडिएको छ। विश्वविद्यालय समयअनुकूल सुधार हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अनुसन्धान केन्द्रका रूपमा विकास हुन सके नेपालको शिक्षा प्रणाली, आर्थिक विकास, नीति निर्माण तथा नवप्रवर्तनमा नयाँ ऊर्जा थपिने विश्वास गरिएको छ।
