काठमाडौं । भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट र धादिङका १४ हजार ५०० भन्दा बढी बालबालिकाको विद्यालय शिक्षा प्रभावित भएको छ। सरकारको प्रारम्भिक मूल्यांकनअनुसार तीन जिल्लाका ६३ वटा शैक्षिक संस्थामा बाढीको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष असर परेको छ।
शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार ९ हजार ४३० बालबालिका प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्। बाढीका कारण केही बालबालिकाले घर तथा अभिभावक गुमाएका छन् भने कतिपय विद्यालय भवनमा क्षति पुगेको छ। विस्थापित परिवारलाई अस्थायी रूपमा विद्यालय भवनमा राखिएकाले पनि नियमित पठनपाठन सञ्चालन गर्न कठिनाइ भइरहेको छ।
विद्यालय नै बने आश्रयस्थल
बाढी तथा पहिरोबाट प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा राख्न कतिपय विद्यालयका भवन प्रयोग भइरहेका छन्। विद्यालयलाई अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा प्रयोग गर्नुपरेपछि कक्षा सञ्चालनमा ढिलाइ भएको हो।
यसले बालबालिकाको नियमित पढाइसँगै परीक्षा, गृहकार्य, शैक्षिक सामग्री र विद्यालय फर्किने प्रक्रियामा समेत असर पारेको छ। कतिपय विद्यार्थीले आफ्ना किताब, कापी, पोसाक तथा अन्य शैक्षिक सामग्रीसमेत गुमाएका छन्।
पढाइसँगै मानसिक असरको चिन्ता
विपद्को प्रत्यक्ष प्रभावमा परेका बालबालिकाका लागि विद्यालय पुनः सञ्चालन गर्नु मात्र पर्याप्त नहुने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ। घर, विद्यालय वा परिवारका सदस्य गुमाएका बालबालिकालाई पढाइसँगै आवश्यक मनोसामाजिक सहयोग पनि उपलब्ध गराउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
विद्यालय बालबालिकाको पढाइको स्थान मात्र नभई उनीहरूको सामाजिक तथा भावनात्मक विकासको महत्वपूर्ण आधार भएकाले विपद्पछि शैक्षिक वातावरण सामान्य बनाउनु चुनौतीपूर्ण हुने देखिएको छ।
हजारौँ विद्यार्थी विद्यालय फर्किन पर्खाइमा
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सडक तथा यातायात संरचनामा परेको असरले पनि विद्यालयसम्म पुग्न समस्या हुन सक्छ। कतिपय ठाउँमा विद्यालय भवन मर्मत गर्नुपर्ने, सरसफाइ गर्नुपर्ने तथा आवश्यक शैक्षिक सामग्री पुनः व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ।
सरकार तथा स्थानीय तहले प्रभावित विद्यालयको अवस्था मूल्यांकन गरी सुरक्षित वातावरणमा पठनपाठन पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी गर्नुपर्ने देखिएको छ।
शिक्षा क्षेत्रमा दीर्घकालीन असरको जोखिम
विपद्का कारण लामो समयसम्म विद्यालय बन्द भएमा विद्यार्थीको सिकाइमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ। विशेषगरी आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका बालबालिका विद्यालयबाट बाहिरिने जोखिमसमेत बढ्न सक्ने भएकाले उनीहरूलाई पुनः विद्यालयमा ल्याउने विशेष कार्यक्रम आवश्यक हुन सक्छ।
बाढीले विद्यालय भवन तथा शैक्षिक सामग्रीमा पुर्याएको क्षतिको पुनर्निर्माणसँगै विद्यार्थीको निरन्तर सिकाइ, सुरक्षित विद्यालय वातावरण र मनोसामाजिक सहयोगलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।
सरकारी मूल्यांकनअनुसार भोटेकोशी बाढीबाट तीन जिल्लाका १४ हजार ५०० भन्दा बढी बालबालिकाको शिक्षा प्रभावित हुनु प्राकृतिक विपद्ले बालबालिकाको भविष्य र शैक्षिक प्रणालीमा पार्न सक्ने गम्भीर प्रभावको पछिल्लो उदाहरण बनेको छ।
