काठमाडौं ।अमेरिकी इतिहासमा केही यस्ता व्यक्तित्व छन्, जसको जीवन केवल एउटा देशको राजनीतिक इतिहासमा सीमित हुँदैन। उनीहरूको संघर्ष, निर्णय र विचारले विश्व राजनीतिमा समेत दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ। त्यस्तै ऐतिहासिक व्यक्तित्व हुन् अब्राहम लिंकन (Abraham Lincoln)संयुक्त राज्य अमेरिकाका १६औँ राष्ट्रपति, दासप्रथा उन्मूलनका प्रमुख राजनीतिक नेतृत्वकर्ता र अमेरिकी गृहयुद्धको कठिन समयमा राष्ट्रलाई एकताबद्ध राख्ने नेता।
लिंकनको जीवन कुनै सम्पन्न परिवारबाट सुरु भएको थिएन। गरिबी, सीमित औपचारिक शिक्षा, असफलता र व्यक्तिगत पीडाबीच हुर्किएका लिंकनले आत्मअध्ययन र निरन्तर संघर्षबाट आफ्नो राजनीतिक व्यक्तित्व निर्माण गरे। उनी वकिल हुँदै राजनीतिमा प्रवेश गरे र अन्ततः अमेरिकाको सर्वोच्च राजनीतिक पदमा पुगे। तर उनको राष्ट्रपतिको कार्यकाल अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा कठिन समयमध्ये एक बन्यो।
सामान्य परिवारबाट असाधारण यात्रासम्म
अब्राहम लिंकनको जन्म १२ फेब्रुअरी १८०९ मा अमेरिकाको केन्टकी राज्यमा भएको थियो। उनका बुबा थोमस लिंकन किसान थिए भने आमा न्यान्सी ह्याङ्क्स लिंकन थिइन्। परिवारको आर्थिक अवस्था सामान्य थियो र लिंकनको बाल्यकाल ग्रामीण परिवेशमा बित्यो।
लिंकनले औपचारिक विद्यालय शिक्षा धेरै लामो समय लिन पाएनन्। तर उनी अध्ययनप्रति अत्यन्तै रुचि राख्थे। पुस्तक प्राप्त गर्न कठिन हुने समयमा समेत उनले उपलब्ध पुस्तक खोजेर पढ्ने र त्यसबाट ज्ञान हासिल गर्ने प्रयास गर्थे। यही आत्मअध्ययन उनको व्यक्तित्व निर्माणको महत्वपूर्ण आधार बन्यो।
उनको परिवार पछि इन्डियाना हुँदै इलिनोइसतर्फ सर्यो। युवा अवस्थामा लिंकनले विभिन्न किसिमका काम गरे। उनले मजदुरी गरे, व्यापारमा हात हाले, नदीमार्फत सामान ओसारपसार गर्ने काम गरे र स्थानीय प्रशासनसँग सम्बन्धित जिम्मेवारी पनि सम्हाले।
जीवनको सुरुवाती चरणमा उनले व्यापारमा सफलता हासिल गर्न सकेनन्। ऋणको बोझसमेत व्यहोर्नुपर्यो। तर असफलताले उनलाई रोक्न सकेन। उनी कानून अध्ययनतर्फ आकर्षित भए र आत्मअध्ययनकै माध्यमबाट कानुनको ज्ञान हासिल गरे। पछि उनी सफल वकिल बने।
राजनीतिमा प्रवेश
लिंकनको राजनीतिक यात्रा इलिनोइसबाट सुरु भयो। उनी १८३४ मा इलिनोइस राज्य विधानसभामा निर्वाचित भए। त्यसपछि राजनीतिमा उनको सक्रियता बढ्दै गयो।
लिंकनको राजनीतिक विचारको केन्द्रमा लोकतन्त्र, कानुनी शासन र संघीय एकताको प्रश्न थियो। अमेरिकामा त्यतिबेला दासप्रथा सबैभन्दा विवादास्पद राजनीतिक तथा सामाजिक मुद्दामध्ये एक थियो।
अमेरिकाको दक्षिणी राज्यहरूको अर्थतन्त्र दास श्रममा ठूलो मात्रामा निर्भर थियो। अर्कोतर्फ उत्तरी राज्यहरूमा दासप्रथाविरुद्धको भावना विस्तार हुँदै थियो। नयाँ राज्य र क्षेत्रमा दासप्रथा विस्तार गर्ने कि नगर्ने भन्ने प्रश्नले अमेरिकी राजनीतिलाई तीव्र रूपमा विभाजित गरिरहेको थियो।
लिंकनले दासप्रथा विस्तारको विरोध गरे। उनको विचारमा दासप्रथा नैतिक र राजनीतिक रूपमा गम्भीर समस्या थियो। तर उनले सुरुवातमा तत्काल सबै ठाउँमा दासप्रथा अन्त्य गर्नेभन्दा यसको विस्तार रोक्ने राजनीतिक दृष्टिकोण अघि सारे।
सन् १८५८ को बहस र राष्ट्रिय पहिचान
लिंकन राष्ट्रिय रूपमा चर्चित हुन थालेको एउटा महत्वपूर्ण कारण १८५८ को लिंकन–डगलस बहस थियो। उनी इलिनोइसबाट अमेरिकी सिनेटमा जाने प्रतिस्पर्धामा थिए। उनका प्रतिद्वन्द्वी थिए प्रभावशाली राजनीतिज्ञ स्टीफन ए. डगलस ।
यी बहसहरूमा दासप्रथा, लोकतन्त्र र अमेरिकी संविधानको भविष्यबारे गम्भीर तर्क प्रस्तुत गरिए। लिंकन सिनेट चुनावमा विजयी भएनन्, तर उनका विचारले राष्ट्रिय स्तरमा ठूलो ध्यान आकर्षित गर्यो।
उनको वक्तृत्व, तर्क गर्ने शैली र नैतिक प्रश्नलाई राजनीतिक मुद्दासँग जोड्ने क्षमताले उनलाई रिपब्लिकन पार्टीभित्र प्रभावशाली बनाउँदै लग्यो।
राष्ट्रपति पदतर्फको यात्रा
सन् १८६० को राष्ट्रपति निर्वाचन अमेरिकाका लागि निर्णायक बन्न पुग्यो। रिपब्लिकन पार्टीले अब्राहम लिंकनलाई राष्ट्रपतिको उम्मेदवार बनायो।
लिंकनले दक्षिणी राज्यहरूमा ठूलो समर्थन पाएनन्। तर उत्तरी राज्यहरूमा उनको समर्थन बलियो थियो। अन्ततः उनी संयुक्त राज्य अमेरिकाको १६औँ राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
उनको निर्वाचनसँगै अमेरिकी राजनीतिक संकट झन् गहिरियो। दक्षिणी राज्यका केही नेताहरूले लिंकनको विजयलाई आफ्नो आर्थिक र राजनीतिक हितमाथिको खतरा माने। त्यसपछि केही दक्षिणी राज्यहरूले संघबाट अलग हुने घोषणा गर्न थाले।
अमेरिकी गृहयुद्धको सुरुवात
लिंकनले राष्ट्रपतिको पद सम्हालेको केही समयमै अमेरिकामा गृहयुद्ध सुरु भयो। अप्रिल १८६१ मा फोर्ट सम्टरमा भएको आक्रमण पछि युद्ध खुलेर सुरु भयो।
एकातर्फ संघीय सरकारको नेतृत्वमा रहेका उत्तरी राज्यहरू थिए भने अर्कोतर्फ संघबाट अलग भएका दक्षिणी राज्यहरूले कन्फेडेरेट स्टेट्स अफ अमेरिकाको स्थापना गरेका थिए।
लिंकनका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती थियो—देशलाई टुक्रिनबाट बचाउनु।
उनका लागि अमेरिकी संघको अस्तित्व अत्यन्त महत्वपूर्ण थियो। युद्धको सुरुवाती चरणमा संघको रक्षा र राष्ट्रिय एकता मुख्य प्राथमिकता थियो। तर युद्ध अघि बढ्दै जाँदा दासप्रथा अन्त्य गर्ने प्रश्न पनि युद्धको केन्द्रीय उद्देश्यसँग जोडिन थाल्यो।
मुक्ति घोषणा : इतिहास बदल्ने निर्णय
१ जनवरी १८६३ मा लिंकनले Emancipation Proclamation अर्थात् मुक्ति घोषणा जारी गरे। यस घोषणाले विद्रोह गरिरहेका कन्फेडेरेट राज्यका नियन्त्रणमा रहेका दासहरूलाई स्वतन्त्र घोषणा गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण कदम चाल्यो।
यसको कानुनी दायरा तत्काल सम्पूर्ण अमेरिकाका सबै दासमाथि समान रूपमा लागू भएको थिएन। तर यसको राजनीतिक, नैतिक र सैन्य महत्व अत्यन्त ठूलो थियो।
यस घोषणाले गृहयुद्धलाई केवल संघीय एकताको युद्धबाट दासप्रथा अन्त्यसँग जोडिएको संघर्षका रूपमा पनि स्थापित गर्यो। यसले अफ्रिकी–अमेरिकीहरूलाई संघीय सेनामा भर्ती हुने बाटोसमेत महत्वपूर्ण रूपमा खोलेको थियो।
लिंकनको नेतृत्वमा दासप्रथा उन्मूलन अमेरिकी राजनीतिक एजेन्डाको केन्द्रमा पुग्यो।
# गेटिसबर्ग भाषण : छोटो तर अमर शब्दहरू
लिंकनको सबैभन्दा प्रसिद्ध भाषणमध्ये Gettysburg Address हो। उनले १९ नोभेम्बर १८६३ मा पेन्सिलभेनियाको गेटिसबर्गमा भएको सैनिक समाधिस्थल समर्पण समारोहमा छोटो भाषण दिएका थिए।
केवल केही मिनेट लामो भाषण भए पनि त्यसले अमेरिकी लोकतन्त्रको आदर्शलाई नयाँ ढंगले प्रस्तुत गर्यो।
लिंकनले लोकतन्त्रलाई जनताको शासनका रूपमा व्याख्या गर्दै राष्ट्रको भविष्य स्वतन्त्रता र समानताको आदर्शसँग जोड्ने प्रयास गरे। गृहयुद्धका हजारौँ मृत्यु र विनाशको बीचमा उनले राष्ट्रलाई युद्धको उद्देश्य र लोकतान्त्रिक भविष्यबारे सोच्न प्रेरित गरे।
आज पनि Gettysburg Address अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा चर्चित राजनीतिक भाषणमध्ये एक मानिन्छ।
दोस्रो कार्यकाल र युद्धको अन्तिम चरण
सन् १८६४ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा लिंकन पुनः उम्मेदवार बने। युद्धका कारण उनको लोकप्रियता कमजोर हुन सक्ने अनुमान गरिएको थियो। तर संघीय सेनाले महत्वपूर्ण सैन्य सफलता हासिल गर्न थालेपछि उनको राजनीतिक स्थिति बलियो हुँदै गयो।
लिंकन पुनः राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
युद्धको अन्तिम चरणमा संघीय सेनाको विजय निश्चितजस्तै हुँदै गएको थियो। जनरल रोबर्ट ई. ली नेतृत्वको उत्तरी भर्जिनियाको कन्फेडेरेट सेना अन्ततः ९अप्रिल १८६५ मा जनरल युलिसिस एस. ग्रान्टसमक्ष आत्मसमर्पण गर्यो। यससँगै अमेरिकी गृहयुद्ध अन्त्यतर्फ पुग्यो।
पुनर्निर्माणको चुनौती
युद्ध सकिए पनि लिंकनका लागि नयाँ चुनौती सुरु हुँदै थियो—अमेरिकालाई कसरी पुनः एकताबद्ध गर्ने?
दक्षिणी राज्यहरू युद्धबाट आर्थिक र भौतिक रूपमा ठूलो क्षति व्यहोरेका थिए। लाखौँ मानिस प्रभावित भएका थिए। दासप्रथा समाप्त गर्ने प्रक्रिया सुरु भइसकेको थियो, तर पूर्वदासहरूको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक भविष्य अझै अनिश्चित थियो।
लिंकनले दक्षिणी राज्यहरूप्रति अत्यधिक कठोर व्यवहारभन्दा पुनर्मिलन र राष्ट्रिय एकतालाई प्राथमिकता दिने दृष्टिकोण राखेका थिए।
उनको उद्देश्य केवल युद्ध जित्नु थिएन; युद्धपछि विभाजित समाजलाई पुनः एउटै राष्ट्रको रूपमा अघि बढाउनु पनि थियो।
अन्तिम दिन र हत्या
अमेरिकी गृहयुद्ध अन्त्यतर्फ पुगिसकेको अवस्थामा लिंकनको जीवन अचानक समाप्त भयो।
१४ अप्रिल १८६५ को साँझ लिंकन आफ्नी पत्नी मेरी टोड लिंकनसँग वासिङ्टन डीसीस्थित Ford's Theatre मा नाटक हेर्न गएका थिए। त्यहाँ अभिनेता तथा दक्षिण समर्थक सहानुभूति राख्ने व्यक्ति John Wilkes Booth ले लिंकनमाथि गोली प्रहार गरे।
गम्भीर घाइते भएका लिंकनलाई नजिकैको Petersen House मा लगियो। उनको अवस्था अत्यन्त गम्भीर थियो र १५ अप्रिल १८६५ मा उनको मृत्यु भयो।
उनी अमेरिकी इतिहासमा हत्या गरिएका पहिलो राष्ट्रपतिका रूपमा स्मरण गरिन्छन्।
उनको मृत्युले युद्धपछिको अमेरिकालाई गहिरो राजनीतिक र भावनात्मक संकटमा धकेल्यो।
लिंकनको विरासत
अब्राहम लिंकनको विरासत केवल अमेरिकी राष्ट्रपति वा गृहयुद्धका नेताका रूपमा सीमित छैन। उनको जीवनले कठिन परिस्थितिमा नेतृत्व, लोकतन्त्र, राष्ट्रिय एकता र मानव स्वतन्त्रताको प्रश्नलाई जोडेर हेर्ने दृष्टिकोण दिएको छ।
उनको नेतृत्वमा अमेरिकाले दासप्रथा अन्त्यतर्फ निर्णायक कदम चाल्यो। **१३औँ संविधान संशोधन**मार्फत अमेरिकामा दासप्रथा औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्ने प्रक्रिया पूरा भयो। यद्यपि यो संशोधन लिंकनको मृत्यु हुनुअघि कांग्रेसबाट पारित भइसकेको थिएन, उनको प्रशासन र राजनीतिक नेतृत्वले यसको मार्ग प्रशस्त गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
लिंकनको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उनको असफलताबाट नडराउने स्वभाव हो। आर्थिक कठिनाइ, राजनीतिक पराजय, व्यक्तिगत दुःख र युद्धको दबाबका बाबजुद उनले निरन्तर आफ्नो लक्ष्यतर्फ काम गरे।
आजको विश्वका लागि लिंकनको सन्देश
अब्राहम लिंकनको कथा आज पनि सान्दर्भिक छ। लोकतन्त्र केवल निर्वाचनबाट बन्ने व्यवस्था होइन; यसले समानता, नागरिक अधिकार, कानुनी शासन र संस्थाप्रतिको विश्वास पनि माग्छ भन्ने उनको राजनीतिक यात्राबाट बुझ्न सकिन्छ।
राष्ट्र संकटमा परेको बेला नेतृत्वको परीक्षा हुन्छ। लिंकनले त्यही कठिन समयमा राष्ट्रको नेतृत्व गरे, जब अमेरिका आफैं विभाजनको संघारमा थियो।
उनको जीवनले अर्को महत्वपूर्ण कुरा पनि सिकाउँछ सामाजिक परिवर्तन लामो र जटिल प्रक्रिया हो। दासप्रथा अन्त्य गर्ने निर्णय एउटा राष्ट्रपतिको घोषणामात्र थिएन; त्यसका लागि युद्ध, संवैधानिक परिवर्तन, राजनीतिक संघर्ष र दशकौँ लामो सामाजिक परिवर्तन आवश्यक भयो अब्राहम लिंकनको जीवन गरिब ग्रामीण परिवारबाट सुरु भएर अमेरिकाको सर्वोच्च राजनीतिक पदसम्म पुगेको असाधारण यात्रा हो। उनले व्यक्तिगत कठिनाइ पार गरे, राजनीतिमा आफ्नो स्थान बनाए र अन्ततः अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा कठिन समयमध्ये एकमा राष्ट्रको नेतृत्व गरे।
उनको राष्ट्रपति कार्यकाल गृहयुद्ध, दासप्रथा र राष्ट्रिय एकताको संघर्षले भरिएको थियो। तर त्यही संकटका बीच उनले अमेरिकी लोकतन्त्र र स्वतन्त्रताको इतिहासमा गहिरो छाप छोडे।
लिंकनको हत्या भएको डेढ शताब्दीभन्दा बढी समय बितिसकेको छ। तर उनको नाम आज पनि अमेरिकी इतिहास, लोकतन्त्र र मानव स्वतन्त्रताको बहसमा उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।
उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि सम्भवत यही हो विभाजनको चरम अवस्थामा पनि एउटा राष्ट्रलाई बचाउने प्रयास र स्वतन्त्रताको आदर्शलाई अझ बलियो बनाउने नेतृत्व।
अब्राहम लिंकन इतिहासका पानामा मात्र सीमित व्यक्तित्व होइनन्। उनी संकटको समयमा नेतृत्व कस्तो हुनुपर्छ भन्ने प्रश्नको एउटा शक्तिशाली ऐतिहासिक उदाहरण हुन्। उनको संघर्ष र निर्णयले अमेरिकी समाजलाई परिवर्तन गर्यो र विश्वभर लोकतन्त्र, स्वतन्त्रता तथा मानव अधिकारबारे हुने बहसमा स्थायी प्रभाव छोड्यो।
-1786513500.jpeg)
