काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा नेपाल भित्रिने रेमिट्यान्स आप्रवाहमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार साउन महिनामा नेपालीले विदेशबाट पठाएको रेमिट्यान्स २ खर्ब १५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यस वर्षको पहिलो महिनामै रेमिट्यान्स आप्रवाह २१.२ प्रतिशतले बढेको तथ्यांकले देखाएको छ। नेपालजस्तो वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त आम्दानीमा ठूलो निर्भरता रहेको अर्थतन्त्रका लागि रेमिट्यान्सको यस्तो वृद्धि महत्वपूर्ण आर्थिक सूचकका रूपमा हेरिएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि समष्टिगत आर्थिक तथा वित्तीय अवस्थासम्बन्धी विवरण सार्वजनिक गर्दै रेमिट्यान्स आप्रवाहमा भएको वृद्धिलाई नेपालको बाह्य क्षेत्रसँग जोडिएको महत्वपूर्ण तथ्यांकका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
अमेरिकी डलरमा पनि बढ्यो रेमिट्यान्स
रेमिट्यान्सको नेपाली रुपैयाँमा मात्र नभई अमेरिकी डलरमा समेत वृद्धि भएको देखिएको छ। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार साउनमा अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह १०.२ प्रतिशतले बढेर करिब १.४० अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ।
रेमिट्यान्समा भएको वृद्धि नेपालमा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीको आम्दानी औपचारिक बैंकिङ तथा वित्तीय प्रणालीमार्फत नेपाल भित्रिने क्रमसँग पनि जोडिएको छ।
परिवारको खर्चदेखि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसम्म प्रभाव
नेपालका लाखौँ परिवारको दैनिक जीवनमा रेमिट्यान्सको प्रत्यक्ष भूमिका रहेको छ। विदेशमा रहेका परिवारका सदस्यले पठाएको रकम घरखर्च, बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार, घर निर्माण, ऋण भुक्तानी तथा अन्य पारिवारिक आवश्यकतामा प्रयोग हुँदै आएको छ।
यसरी विदेशबाट आउने रकमले व्यक्तिगत तथा पारिवारिक खर्चलाई मात्र सहयोग नगरी देशभित्र वस्तु तथा सेवाको माग सिर्जना गर्नसमेत भूमिका खेल्छ। रेमिट्यान्स बढ्दा बैंकिङ प्रणालीमा रकमको प्रवाह बढ्ने र त्यसले समग्र आर्थिक गतिविधिमा प्रभाव पार्न सक्ने हुन्छ।
विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा पनि सहयोग
रेमिट्यान्स नेपालका लागि विदेशी मुद्रा आर्जनको प्रमुख स्रोत भएकाले यसको वृद्धिले बाह्य क्षेत्रलाई बलियो बनाउन सहयोग गर्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार विदेशी मुद्रा सञ्चिति तथा बाह्य क्षेत्रसम्बन्धी सूचकहरूलाई रेमिट्यान्स आप्रवाहले महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याउँदै आएको छ।
विदेशी मुद्रा सञ्चिति पर्याप्त रहँदा नेपालले विदेशबाट पेट्रोलियम पदार्थ, औषधि, मेसिनरी, खाद्यान्न, विद्युतीय सामग्रीलगायत आवश्यक वस्तु तथा सेवाको आयातका लागि विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन गर्न सहज हुन्छ।
वैदेशिक रोजगारीप्रतिको निर्भरता कायमै
रेमिट्यान्समा भएको वृद्धि नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारीको भूमिका अझै महत्वपूर्ण रहेको संकेत पनि हो। स्वदेशमा पर्याप्त रोजगारी सिर्जना हुन नसक्दा ठूलो संख्यामा नेपाली युवा वैदेशिक रोजगारीमा जाने गरेका छन्।
विदेशमा रहेका नेपालीले पठाउने रकमले देशको विदेशी मुद्रा आम्दानीमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याए पनि यसको ठूलो हिस्सा उपभोगमा खर्च हुने गरेको विषय आर्थिक बहसको विषय बन्दै आएको छ।
अर्थशास्त्रीहरूले रेमिट्यान्सबाट प्राप्त रकमलाई शिक्षा, उत्पादनमूलक व्यवसाय, कृषि, उद्योग, पर्यटन तथा अन्य दीर्घकालीन लगानीका क्षेत्रमा परिचालन गर्न सके त्यसले अर्थतन्त्रमा थप मूल्य सिर्जना गर्न सक्ने बताउँदै आएका छन्।
बैंकिङ प्रणालीमार्फत रकम पठाउन आग्रह
नेपाल राष्ट्र बैंकले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीलाई औपचारिक बैंकिङ तथा वैधानिक रेमिट्यान्स माध्यम प्रयोग गरेर रकम पठाउन प्रोत्साहन गर्दै आएको छ। औपचारिक माध्यमबाट रकम नेपाल भित्रिँदा त्यसको अभिलेख कायम हुनुका साथै विदेशी मुद्रा व्यवस्थापनमा समेत सहजता हुन्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागले विदेशी विनिमय तथा रेमिट्यान्स कारोबारसम्बन्धी व्यवस्था नियमन गर्दै आएको छ।
अर्थतन्त्रका लागि अवसर र चुनौती दुवै
रेमिट्यान्समा भएको वृद्धि तत्कालका लागि बाह्य क्षेत्र र परिवारको आयका दृष्टिले महत्वपूर्ण भए पनि दीर्घकालीन रूपमा नेपालले वैदेशिक रोजगारीमा मात्र निर्भर रहने अवस्थाबाट बाहिर निस्कनुपर्ने बहस पनि हुँदै आएको छ।
देशभित्र उत्पादन तथा रोजगारी विस्तार गर्न सकिएमा विदेशबाट आउने रकमलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गर्ने वातावरण बनाउन सकिनेछ। त्यसबाट रेमिट्यान्सलाई उपभोगमुखी आम्दानीबाट लगानी तथा उत्पादनमुखी पूँजीमा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना बढ्नेछ।
आर्थिक वर्षको सुरुवातमै सकारात्मक संकेत
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै २ खर्ब १५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिनुले नेपालको बाह्य क्षेत्रका लागि महत्वपूर्ण तथ्यांक प्रस्तुत गरेको छ। रेमिट्यान्समा देखिएको वृद्धिले विदेशी मुद्रा आम्दानी, परिवारको आय तथा समग्र आर्थिक गतिविधिमा प्रभाव पार्ने आधार तयार गरेको छ।
यद्यपि आगामी महिनाहरूमा रेमिट्यान्सको प्रवृत्ति कस्तो रहन्छ, वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारको अवस्था र विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा हुने परिवर्तनले यसमा प्रभाव पार्न सक्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का समष्टिगत आर्थिक तथा वित्तीय विवरणहरू नियमित रूपमा सार्वजनिक गरिरहेको छ।
